محمد بن ابیعمیر
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مُحمّد بن ابیعُمَیر زیاد بن عیسی اَزْدی مکنّی به ابواحمد بین سالهای ۱۲۵ تا ۱۳۵ه .ق. در بغداد به دنیا آمد و در سال ۲۱۷ه .ق. وفات یافت.
[ویرایش]
ابواحمد بن ابیعمیر بین سالهای ۱۲۵ تا ۱۳۵ه .ق. در
بغداد به دنیا آمد و در این شهر اقامت داشت و از
امام کاظم علیه السلام حدیث میشنید. در برخی از این احادیث، امام او را با کنیه ابواحمد خطاب کرده است.
شیخ مفید
و
شیخ طوسی گفتهاند که ابن ابیعمیر، محضر امام کاظم علیه السّلام را درک کرد؛ امّا از آن حضرت روایت نکرده است. این مطلب با گفتار نجاشی و روایات بیواسطه ابن ابیعُمیر از امام کاظم علیه السلام در توحید
روایات بیواسطه ابن ابی عُمیر از امام کاظم (علیهالسلام) در توحید
و کمالالدین و تمام النعمة
، و کامل الزّّیارات
سازگار نیست؛ مگر آنکه مقصود، کمی روایات وی از امام کاظم علیه السّلام باشد.
ابن ابیعمیر محضر
امام رضا علیه السلام و
امام جواد علیه السلام را نیز درک و از امام هشتم علیه السّلام مستقیماً روایت کرده است.
گرچه ابن ابیعمیر از
اصحاب امام صادق علیه السلام نبوده است و بیشتر روایاتش را با یک یا دو واسطه از امام صادق علیه السّلام نقل میکند، امّا برخی او را از اصحاب امام صادق علیه السّلام نیز دانستهاند. این اشتباه از آنجا ناشی شده که ابن ابیعمیر، همنام یکی از راویانی است که در زمان امام کاظم علیه السّلام در گذشته است.
بعضی از رجالشناسان روایتهای این دو را خلط کرده و برخی احادیث نقل شده از امام صادق علیه السّلام را به وی نسبت دادهاند و آنها را مُرْسَل
دانستهاند،
برخی این روایتها را از ابن ابیعمیر غیر معروف و مُسْنَد دانستهاند.
[ویرایش]
ابن ابیعمیر روزگاری دراز در زندان هارونالرًشید به سر برد. مدّت حبس وی را از ۴ سال
تا ۱۷ سال
نوشتهاند و سبب آن را به صورتهای گوناگون بیان کردهاند. بنا بر قولی، دلیل آن امتناع از پذیرفتن منصب قضا بود که بعدها به ناچار آن را پذیرفت. به گفته دیگر، بدان سبب او را به زندان انداختند که میخواستند از مخفیگاههای
شیعیان و اصحاب امام کاظم علیه السّلام آگاه گردند.
شیخ طوسی گفته است که مخالفان ابن ابیعمیر نزد هارون سعایت کردند که وی اسامی تمام شیعیان عراق را میداند. هارون او را احضار کرد و از وی خواست تا آنان را نام برد، وی امتناع کرد. پس هارون دستور داد تا او را برهنه کردند و بین دو نخل آویختند و یکصد تازیانه زدند.
بعد از هارون در زمان خلافت مأمون تا هنگامی که امام رضا علیه السّلام حضور داشت، او و دیگر شیعیان در امان بودند؛ امّا بعد از شهادت ایشان، وی دستگیر و زندانی شد و رنج بسیار برد و هر آنچه داشت، به تاراج رفت
[ویرایش]
وی در نزد خاصّه و عامّه جایگاه مهمّی داشت. بنا بر گفته شیخ مفید
او معتمدترین و زاهدترین مردم زمانه خود بود.
جاحظ، ادیب و عالم معتزلی، ابن ابیعمیر را از تندروترین مشایخ شیعه میشمارد.
از نام تألیفات ابن ابیعمیر چنین برمیآید که او در علم فقه، علم حدیث، علم کلام و مغازی تبحّر داشته است. طوسی
از
علی بن حسین فضال نقل میکند که ابن ابیعمیر از
یونس بن عبدالرّحمان افقه، اصلح و افضل بود؛ امّا خود طوسی در آنجا که اسامی طبقه سوم از اصحاب اجماع
را ذکر میکند،
یونس بن عبدالرّحمان و صفوان بن یحیی را فقیهترین آنها میشمارد. بیشتر رجالیان روایات مرسل او را همانند روایات مسندش میپذیرند.
سید بن طاووس
به استناد روایتی از
کتاب من لا یحضره الفقیه، ابن ابیعمیر را منجّم دانسته.
برخی هم این روایت را از جهت سند و متن مخدوش دانستهاند.
[ویرایش]
ابن ابیعمیر از اصحاب اجماع است که رجالیان امامیه در صحّت روایات منقول از آنها اتّفاق نظر دارند.
نجاشی سبب اعتماد علمای امامیه به مراسیل ابن ابیعمیر را چنین بیان میکند: «ابن ابیعمیر بعد از نابود شدن کتابهایش، از حفظ حدیث میگفت. لذا اصحاب ما به مراسیل وی اعتماد میکنند.»
شیخ طوسی در
باب تعادل و تراجیح میگوید: «اگر یکی از راویان، خبر خود را با اسناد و دیگری با ارسال ذکر کرده باشد، در راوی خبر مرسل دقّت میکنیم، هرگاه وی از کسانی باشد که فقط از ثقه نقل میکنند، این دو خبر بر یکدیگر ترجیح ندارند. از اینروست که امامیه بین روایات محمّد بن ابیعمیر،
صفوان بن یحیی و... با روایات مسندی که دیگران نقل میکنند، فرقی قائل نمیشوند.
اکثر فقها و رجالیان بر این عقیده رفتهاند و مامقانی ادّعای تواتر این اجماع منقول را کرده است.
[ویرایش]
گروهی از متأخّران میگویند: «از نقل اجماع کشّی چنین فهمیده میشود حدیثی را که یکی اصحاب اجماع روایت کرده باشند، اعتبار
حدیث صحیح را دارد؛ خواه مرسل باشد یا مسند، ثقه باشد یا ضعیف یا مجهول؛ به شرط آنکه رجال سند تا راوی صحیح باشند.»
برخی دیگر مراسیل ابن ابیعمیر را معتبر ندانسته، آنان بین مراسیل او و دیگر ثقات تفاوتی قائل نیستند و معتقدند در مواردی،
اصحاب اجماع از جمله ابن ابیعمیر از ضعفا حدیث نقل کردهاند.
همچنین اجماع ادّعا شده را اجماع بر حکم شرعی دانستهاند که اصلش به شیخ طوسی برمیگردد و در اصول فقه ثابت شده است که اجماع منقول به وسیله خبر واحد، حجّیت ندارد.
[ویرایش]
ابو ایوب خزّاز،
ابوبصیر،
ابن اُذَینه،
ابن سَنان،
ابان بن تغلب،
ابان بن عثمان، اسحاق بن عَمّار، بُکیر بن اَعْین، جمیل بن دَرّاج، حَمّاد بن عیسی، حَمَّاد بن عُثمان، حَنَان بن سَدِیر، رفاعَه، عبدالله بن بُکیر، عبدالله المغیره، کردَویه، مُرازِم بن حکیم،
معاویه بن عمار،
معاویة بن وهب، وهب بن عبدربّه و بسیاری دیگر.
شایان ذکر است که ابن ابیعمیر با آنکه در صحبت مشایخ اهل سنّت به سر میبرده و از آنها احادیث میشنیده، امّا فقط از طرق راویان امامیه نقل حدیث کرده است.
نام او در بیش از ۶۴۵ سند روایی آمده است.
[ویرایش]
بعضی از راویان حدیث وی عبارتند از:
احمد بن محمّد بن خالد برقی، ابوعبدالله برقی،
احمد بن محمّد بن عیسی اشعری، احمد بن هلال، حسن بن محمّد بن سَماعه، حسین بن سعید، عبدالله بن عامرعلی بن سندی،
علی بن مهزیار، فضل بن شاذان،
محمّد بن خالد برقی،
معاویه بن حکیم،
یعقوب بن یزید و... .
[ویرایش]
ابن بَطّه شمار مصنّفات ابن ابیعمیر را ۹۴ ذکر کرده که بیشتر آنها در حیات وی نابود شده است. در سبب آن چنین گفتهاند: خواهرش در زمانی که وی در زندان بود، کتابهایش را زیر خاک پنهان کرد
تا اینکه پوسید. به روایتی دیگر، کتابها را در غرفهای نهاد و آب باران به آن راه یافت و آنها را از بین برد.
بنابر نقل طوسی بعد از شهادت امام رضا علیه السّلام کتابهای ابن ابیعمیر به تاراج رفت و وی ناگزیر آنچه را از حفظ داشت، در ۴۰ مجلّد گردآورد و آنها را النّوادر نامید.
بعضی از کتابهای وی که فقط نامی از آنها باقی است، عبارتند از:
المغازی، الکفر والایمان، البداء، الاحتجاج فی الامامه، الملاحم، النّوادر، یوم و لیله، التّوحید و تعدادی کتابهای فقهی.
[ویرایش]
ابن ابیعمیر در سال ۲۱۷ه .ق. درگذشت.
[ویرایش]
• «ابن ابیعمیر»، احمد بادکوبه هزاوه، دانشنامه بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۶۷ه .ش.
• اختیار معرفة الرجال (تلخیص کتاب رجال، محمّد بن عمر کشّی)، محمّد بن حسن طوسی، به کوشش حسن مصطفوی، مشهد، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ه .ش.
• البیان و التبیین، عمرو جاحظ، به کوشش حسن سندویی، قاهره، ۱۳۵۱ه .ق.
• التّوحید، محمّد بن علی بن بابویه صدوق، به کوشش هاشم حسینی و علیاکبر غفّاری، قم، ۱۳۹۸ه .ق.
• تفصیل وسائل الشّيعة الي تحصيل مسائل الشريعة، محمّد بن حسن حرّ عاملی، به کوشش محمّد رازی، بیروت، بینا، ۱۳۸۹ه .ق.
• جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، محمّد بن علی اردبیلی غروی حائری، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، ۱۴۰۳ه .ق.
• «دکترین مهدویت تنها راه نجات بشر»، علی اصغر رضوانی، قم، کتاب جمکران، وابسته به مسجد مقدّس جمکران.
• سماء المقال فی علم الرّجال، ابوالهدی کلباسی، به کوشش سید محمّد الحسینی القزوینی، قم، مؤسّسه ولی العصر عجّل الله تعالی فرجه الشریف للدّراسات الاسلامیه، ۱۴۱۹ه .ق.
• فرج المهموم، علی بن موسی بن طاووس، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۳ه .ش.
• قاموس الرّجال، قاضی محمّدتقی نورالله شوشتری، تهران، بینا، ۱۳۸۷ه .ق.
• کامل الزّیارات، جعفر بن قولویه قمی، به کوشش عبدالحسین امینی، نجف، ۱۳۵۶ه .ق.
• المحاسن، احمد بن محمّد برقی، به کوشش سید جلال حسینی، تهران، بینا، ۱۳۴۲ه .ش.
• المعتبر، جعفر بن حسن حلّی، چاپ سنگی، تهران، بینا، ۱۳۱۸ه .ق.
• معجم رجال الحدیث، سید ابوالقاسم خوئی، بیروت، ۱۴۰۳ه .ق.
• مقباس الهداية في علم الدراية، عبدالله بن محمّد مامقانی، تحقیق محمّد رضا مامقانی، قم، دلیل ما، ۱۴۲۸ه .ق.
• من لا یحضره الفقیه، محمّد بن علی بن بابویه صدوق، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، جامعه المدرّسین، ۱۴۰۴ه .ق.
• ویکی شیعه به آدرس fa.wikishia.net
[ویرایش]
[ویرایش]
مؤسسه فرهنگی هنری موقوفه موعود عصر(عج)
